Na overspel stelt vrijwel iedereen zichzelf dezelfde vraag: ligt het aan mij? Dat is geen teken van zwakte of onzekerheid. Het is een automatische reactie van je brein op een situatie die het niet begrijpt. Begrijpen waarom je brein die vraag stelt, is de eerste stap om er weer uit te komen.
Waarom stelt je brein deze vraag überhaupt?
Je brein zoekt altijd naar oorzaak en gevolg. Als er iets pijnlijks gebeurt, wil het weten waarom, zodat het de situatie kan voorspellen en controleren. Vreemdgaan past niet in het beeld dat je had van je relatie, je partner en jezelf. Je brein grijpt dan naar de meest voor de hand liggende verklaring: jezelf.
Dat klinkt misschien vreemd, maar er zit een logica in. Als het aan jou ligt, heb je ook invloed. Als je maar verandert, wordt het misschien beter. Als jij de fout bent, hoef je niet te accepteren dat de wereld oncontroleerbaar is. Zelfverwijt voelt veiliger dan willekeur.
In mijn praktijk zie ik dit patroon keer op keer. Mensen die zichzelf al jaren goed kennen, die competent zijn in hun werk, die relaties om hen heen goed begeleiden, vallen na de ontdekking van overspel terug op dezelfde vraag: wat heb ik fout gedaan? Het is opvallend hoe weinig de buitenkant, de positie, de zelfzekerheid in het dagelijks leven beschermt tegen deze innerlijke beweging.
Wat zelfverwijt doet met je zelfbeeld
Zelfverwijt heeft een tijdelijke functie. Het geeft houvast in een moment waarop alles instort. Maar als je er te lang in blijft, vreet het aan je zelfbeeld op een manier die het herstel in de weg zit.
Je begint jezelf te bekijken door de ogen van de verraadpleging. Was ik niet aantrekkelijk genoeg? Te druk? Te weinig aanwezig? Te veel zichzelf? Elke herinnering wordt opnieuw gewogen. Elk moment dat je partner afstandelijk was, krijgt ineens een andere betekenis. Je bouwt een aanklacht tegen jezelf op van fragmenten die je zelf aanlevert.
Wat ik ook regelmatig zie bij ondernemers en professionals: zij functioneren uitstekend naar buiten, maken beslissingen, houden vergaderingen, zijn aanspreekpunt voor anderen. En ondertussen dendert die zelfvraag door. Functioneren betekent niet dat het goed gaat. De stilte na een drukke dag is vaak het moment waarop de zelfkritiek het hardst spreekt.
Is het dan écht niet aan jou?
Dit is het punt waar veel begeleiding stopt bij een geruststelling: het is niet jouw schuld. Dat klopt, en tegelijk schiet die zin tekort.
Want er is een verschil tussen schuld en aandeel. Elke relatie heeft dynamieken. Soms zijn er dingen die niet goed liepen. Soms was er afstand, onvrede, miscommunicatie. Dat aandeel mag je op een gegeven moment, als je er aan toe bent, eerlijk bekijken. Niet om jezelf te straffen, maar om te begrijpen wat er speelde.
Maar dat is iets anders dan de oorzaak van het vreemdgaan bij jezelf zoeken. De keuze om vreemd te gaan is altijd de keuze van de persoon die het deed. Wie iets mist in een relatie, heeft andere opties: een gesprek, een voorstel, een beslissing om te stoppen. Overspel is nooit de enige uitweg, en het is nooit jouw verantwoordelijkheid.
In de blog Waarom is mijn partner vreemdgegaan? beschrijf ik waarom de zoektocht naar het waarom zelden geeft wat je hoopt te vinden. Dat geldt ook voor de variant waarbij je het antwoord bij jezelf zoekt.
Hoe kom je uit het zelfverwijt?
Niet door jezelf te verbieden de vraag te stellen. Je brein stopt niet met zoeken op commando. Wel door te begrijpen wat de vraag doet en waar hij vandaan komt.
Een paar dingen die helpen:
Benoem de functie. Zeg letterlijk tegen jezelf: mijn brein zoekt controle. Ik stel deze vraag niet omdat het antwoord ja is, maar omdat mijn brein iets zoekt om op vast te houden.
Maak onderscheid tussen vragen die je verderbrengen en vragen die rondcirkelen. Vragen als wat wil ik nu, wat heb ik nodig, wat zijn mijn grenzen brengen je verder. Vragen als was ik te weinig of te veel cirkelende gedachten die je uitputten. De blog over beelden en gedachten na overspel gaat dieper in op hoe je met dat soort rondcirkelende gedachten omgaat.
Praat erover met iemand die niet meteen geruststelt. Vrienden en familie willen je helpen en zeggen snel: doe niet zo gek, het ligt echt niet aan jou. Dat is lief, maar het slaat de vraag dicht zonder hem te begrijpen. Begeleiding gaat een stap verder: samen kijken wat de vraag doet, waar hij vandaan komt en hoe je hem los kunt laten.
Bij Reconnect Coaching werkt Petra Wijen volgens de aanpak van het Overspel Hersteltraject: Rust, Overzicht, Regie. De zelfbeeldvraag hoort bij de fase van Overzicht. Niet om hem te beantwoorden met ja of nee, maar om te begrijpen wat hij van je vraagt en waar je aandacht beter naartoe kan.
Als je nu in de acute fase zit en het gevoel hebt dat je even nergens op kunt staan, kijk dan naar Direct Support. Petra start begeleiding binnen 48 uur, ook online en op flexibele tijden.
Veelgestelde vragen
Ligt het vreemdgaan van mijn partner aan mij?
De keuze om vreemd te gaan is altijd de keuze van de persoon die het deed. Er kunnen dingen zijn geweest die niet goed liepen in de relatie, en die zijn het bekijken waard. Maar dat is iets anders dan de oorzaak van het vreemdgaan bij jezelf zoeken. Schuld en aandeel zijn verschillende dingen.
Waarom kan ik niet stoppen met mezelf de schuld te geven?
Zelfverwijt geeft een gevoel van controle in een situatie die onbegrijpelijk voelt. Als het aan jou ligt, heb je ook invloed. Je brein grijpt naar die redenering niet omdat hij klopt, maar omdat willekeur moeilijker te verdragen is. Begrijpen waarom je brein dit doet, helpt om er iets meer afstand van te nemen.
Wat is het verschil tussen schuld en aandeel na overspel?
Schuld gaat over wie de oorzaak is van het vreemdgaan. Dat is de persoon die de keuze maakte. Aandeel gaat over de dynamieken in de relatie die misschien al langer speelden. Dat aandeel mag je op een gegeven moment, als je er aan toe bent, eerlijk bekijken. Niet om jezelf te straffen, maar om te begrijpen wat er was.
Hoe weet ik of mijn zelfvragen me verder helpen of me uitputten?
Vragen die je verder brengen gaan over wat je nodig hebt, wat je wilt en waar je grenzen liggen. Vragen die uitputten zijn de vragen die rondcirkelen zonder dat er een antwoord mogelijk is, zoals of je anders genoeg was. Als een vraag steeds terugkomt zonder dat hij iets oplevert, is dat een signaal dat hij een andere functie heeft dan inzicht zoeken.
Kan een coach helpen bij zelfverwijt na overspel?
Ja. Een coach helpt niet alleen door gerust te stellen, maar door samen te kijken wat de zelfvraag doet, waar hij vandaan komt en hoe je aandacht weer naar jezelf en je eigen richting kan gaan. Petra Wijen van Reconnect Coaching begeleidt mensen in relatiecrisis en start binnen 48 uur met begeleiding.
Petra Wijen is relatiecoach en auteur van het boek Overspel. Vanuit Reconnect Coaching begeleidt zij mensen en stellen in relatiecrisissen na overspel. Meer over Petra
[…] je wilt weten hoe overspel doorwerkt in zelfbeeld en besluitvorming, geeft de blog Ligt het aan mij? Waarom je brein die vraag stelt na overspel inzicht in wat er cognitief en emotioneel gebeurt in deze […]